توليد موش از سلولهاي بنيادي جنيني
توليد موش از سلولهاي بنيادي جنيني موش كه براي اولين بار در كشور اتفاق افتاده است، خبري است كه محققان را اميدوار مي‌كند در آينده‌اي نزديك با دستكاري ژنتيكي سلولهاي بنيادي جنيني موشي، موفق به توليد موش‌هايي با صفات ژنتيكي مورد نظر شوند.
دكتر بهاروند يكي از متخصصان رويان كه در اين طرح نقش داشته است، در گفت‌وگو با همشهري در اين زمينه مي‌گويد: سلولهاي بنيادي جنيني كه از جنين قبل از لانه گزيني در رحم به دست مي‌آيند، توانايي تمايز به انواع زيادي از سلولهاي ديگر را دارند.
از سلولهاي بنيادي جنيني موش نه تنها مي‌توان انواع سلول‌ها نظير سلولهاي عصبي، سلولهاي مولد انسولين، سلولهاي كبدي و غيره را در محيط آزمايشگاهي توليد كرد، بلكه با استفاده از اين سلول‌ها مي‌توان يك موش كامل ساخت؛ طرحي كه اولين بار در سال 1989 توسط يك تيم از دانشمندان آمريكايي و انگليسي انجام شد و نوبل پزشكي سال 2007 را براي اين گروه به ارمغان آورد.
دكتر بهاروند ادامه مي‌دهد: براي تحقق اين امر در پژوهشگاه رويان، سلولهاي بنيادي جنيني موشي كه قبلا از موش سياه نژاد C57BL/6 توليد شده بودند به داخل بلاستوسيست‌هاي موش سفيد نژاد (NMRI) تزريق شدند.
پس از انجام اين مرحله، جنين‌هاي حاصل به داخل رحم موشي ديگر منتقل شدند و سپس فرزندي متولد شد كه سياه و سفيد (كايمر) بود.
به گفته اين متخصص، در اين مرحله فرض بر آن بود كه تعدادي از سلولهاي بنيادي جنيني موشي تزريق شده در تكوين گنادها (بيضه‌هاي) موش سياه و سفيد سهيم شده باشند.
آزمايش اين فرضيه كار چندان مشكلي نبود: « موش سياه و سفيد پس از بلوغ با موش سياه ديگري جفتگيري كرد كه تعدادي بچه موش به دنيا آمد.»
سياه بودن بعضي از بچه‌موش‌هاي نسل دوم بيانگر توليد اسپرم از سلولهاي بنيادي جنيني موشي تزريق شده (سياه) در موش گورخري (سياه و سفيد) بود و اين مسئله محققان را به اين باور رساند كه بچه موشهاي سياه حاصل از سلولهاي بنيادي جنيني موشي هستند.
فراتر از شبيه‌سازي
خبر توليد موش از سلولهاي بنيادي جنيني در وهله اول هر شنونده‌اي را به ياد شبيه‌سازي مي‌اندازد؛ فرآيندي كه محققان ايراني در آن يد طولايي دارند و رويانا گوسفند شبيه‌سازي شده ايراني نشانه زنده اين ادعاست.
اما در جايي كه ما توانايي شبيه‌سازي گوسفند را داريم، توليد موش از سلولهاي بنيادي چه نكته ويژه‌اي دارد؟ متخصص پژوهشگاه رويان اين به اين سؤال پاسخ مي‌دهد: در شبيه‌سازي يك سلول به تخمك بدون هسته تزريق مي‌شود و موجود حاصل دقيقا خصوصيات ژنتيكي دهنده هسته را خواهد داشت، اما در فرآيند جديد شبيه‌سازي انجام نمي‌شود بلكه از تزريق سلول بنيادي جنيني موش به بلاستوسيت موشي از نژاد ديگر و تزريق جنين حاصل به رحم موش سوم، موشي حاصل مي‌شود كه نيمي از خصوصيات را از سلول بنيادي جنيني اوليه به دست آورده و اگر اين موش پس از بلوغ با موشي از نژادي كه سلول بنيادي جنيني اوليه از آن بدست آمده بود، جفتگيري كند، دقيقا مانند آن موش مي‌شود.
به گفته دكتر بهاروند اين فرآيند از آن جهت اهميت دارد كه با دستكاري ژنتيكي سلول بنيادي جنيني مي‌توان خصوصيت خاصي را در نسل بعدي به وجود آورد: توليد موش‌هايي با صفات ويژه مثلا موش‌هايي كه مدل يك بيماري انساني هستند يا موش‌هايي با امكان بررسي عملكرد يك ژن خاص در آنها به كمك اين روش بررسي مي‌شوند.
وي در ادامه مي‌افزايد: به اين ترتيب ژني را كه قصد داريم نقش آن را در يك فرايند در موجود زنده بررسي كنيم در سلولهاي بنيادي جنيني موشي خاموش يا بيان آن را زياد مي‌كنيم و سپس از آنها موشي را با صفات مورد نظر مي‌سازيم.به گفته اين متخصص اين فرآيند حتي به محققان اين امكان را مي‌دهد كه بخش عملكردي يك ژن را مشخص كنند؛ فرآيندي كه تا اين لحظه تنها در مورد موش امكان‌پذير است، چراكه تا كنون محققان در هيچ كجاي جهان موفق به توليد سلول بنيادي جنيني (كه قابليت تبديل به يك موجود كامل را داشته باشد)، از موجودي غيراز موش نشده‌اند.
دستكاري ژنتيكي سلولهاي بنيادي جنيني موشي و توليد موش‌هايي با صفات ژنتيكي مورد نظر، گام بعدي مورد نظر پژوهشگران رويان است.
اينجانب فيزيوتراپيست فرجود شكوهي عضو اسبق شورای عالی نظام پزشکی و فارغ التحصیل رشته دکترای حرفه ای فیزیوتراپی DPT هستم و دوره کامل مانوال تراپی را با موفقیت در NAO در ایالت کالیفرنیای آمریکا گذرانده ام .همچنین با موفقیت دوره دکترای مدیریت کسب و کار DBA را طی نموده ام.