من و دکترای حرفه ای فیزیوتراپی dpt

 علاوه بر اين، كاتاراكت در زنان نسبت به مردان شايع‌تر است. سالانه ۱۲۰هزار عمل آب مرواريد در كشور انجام مي‌گيرد؛ به طوري كه مي‌توان گفت كه عمل آب مرواريد بيشترين عمل چشمي در ايران است.

در رابطه با اين بيماري و روش‌هاي جديد جراحي آن و در حاشيه هفدهمين كنگره چشم‌پزشكي، با دكتر محمد زارع، متخصص قرنيه، دانشيار دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي و دبير اجرايي اين كنگره گفت‌وگوي زير را ترتيب داديم :

آقاي دكتر! هر كسي كه آب‌مرواريد داشته باشد لزوما ديدش كم است؟
خير، درست است كه هر تيرگي يا كدورتي كه در لنز عدسي در اثر رسوب كلسيم يا عوامل ديگر باشد به آن آب‌مرواريد گفته مي‌شود، اما نمي‌توانيم بگوييم هر كس آب‌مرواريد دارد، ديدش كم است؛ چون امكان دارد تيرگي عدسي در ناحيه محيطي لنز باشد و هيچ مشكلي را براي فرد ايجاد نكند.

يعني امكان دارد خيلي از افراد آب‌مرواريد داشته باشند ولي نيازي به عمل جراحي نداشته باشند؟
بله، همين‌طور است. اگر قرار است كسي عمل شود، اين فرد كسي است كه تيرگي عدسي دارد ولي اين تيرگي در جايي قرار گرفته كه باعث كاهش عبور نور يا جلوگيري از عبور نور به ته چشم مي‌شود و بينايي را كم مي‌كند. به طور كلي جايي كه بيشترين صدمه را در نتيجه اين مشكل مي‌بيند، مركز و پشت عدسي است؛ يعني آب‌مرواريد در اين نواحي ايجاد مي‌شود.

 مبتلايان به اين بيماري بايد منتظر چه علائمي باشند؟
عمده‌ترين علامت اين بيماري، سفيدي زياد مردمك است. همچنين تاري، ابهام و اصطلاحا كاهش سوي چشم، اختلال ديد در شب، حساس‌شدن چشم به نور‌هاي تند، ديدن هاله‌اي در اطراف نورها، تغيير دائمي نمره عينك، تاري يا زردي  رنگ‌ها، دو‌بيني در يك چشم و اشكال در رانندگي، به‌ خاطر مشاهده هاله‌هايي در اطراف نورها كه مي‌تواند بسيار خطرآفرين و حادثه‌ساز شود، از علائم اين بيماري هستند. حتي گاهي شخص مبتلا براي پاك كردن چشم خود مرتبا پلك مي‌زند يا سعي مي‌كند با افزايش دقت خود اين مشكل را مرتفع سازد.

 از روي تغييرات ظاهري در چشم مي‌توان به وجود اين بيماري پي برد؟
 نه. معمولا هيچ تغيير ظاهري در چشم بيمار ديده نمي‌شود، اشك ريزي در اين بيماران شايع نيست، خارش چشم، درد، قرمزي، تحريكات موضعي، ترشحات موضعي و... نيز در اثر آب‌مرواريد پديد نمي‌آيند اما امكان دارد در اثر بيماري‌هاي همراه ديده شوند.

درست است كه آب‌مرواريد بيشتر مربوط به سن و افزايش آن است، اما آيا مي‌توانيم انتظار وقوع آن را در سنين پايين‌تر داشته باشيم؟
بله، آب مرواريد در سنين مختلف مي‌تواند وجود داشته باشد از كودكي كه به دنيا مي‌آيد تا افراد جوان.

 چه عواملي در اين سنين در ايجاد اين مشكل نقش دارند؟
 ببينيد، آب مرواريد علل مختلفي دارد؛ علاوه بر سن، ضربه يا تروما، بيماري‌هاي ارثي، تورم‌هاي داخل چشم به هر علتي، مصرف برخي داروها به صورت خوراكي يا موضعي و عدم تغذيه مناسب مي‌تواند منجر به اين بيماري شود. به‌طوري كه در كودكان از هر 3هزار كودك يكي آب مرواريد دارد. البته خيلي از بيماري‌هاي عفوني و سيستميك هم در دوران جنيني باعث اين بيماري مي‌شود. براي همين بيماري‌هاي عفوني حين زايمان مثل سرخك يا سرخجه بايد حتما مورد توجه قرار گيرند و در دوران بارداري به‌خصوص 3 ماه اول از اين بيماري‌ها پيشگيري شود.

 اصلا ممكن است اين بيماري در فرد مخفي بماند؟ يعني فرد آب‌مرواريد داشته باشد ولي به علت از دست ندادن بينايي به پزشك هم مراجعه نكند؟
بله، افرادي كه نابينا نشده‌اند، وقتي به پزشك مراجعه مي‌كنند، مشخص مي‌شود كه اين بيماري را دارند چون تا قبل از آن خودشان متوجه اين بيماري نمي‌شوند ولي به علت از دست ندادن بيماري، پزشك درمان خاصي را هم به آنها پيشنهاد نمي‌كند. به طور كلي چون كار اصلي چشم ديدن است، هرچيز كه باعث كاهش ديد شود، بيمار را به سمت پزشك مي‌كشاند اما خيلي اوقات بيمار بنا به دليل مشكلات ديگر در ناحيه چشم به پزشك مراجعه مي‌كند و تازه در آن زمان آب‌مرواريد در او تشخيص داده مي‌شود.

 در كودكان چطور؟ والدين چه زماني به وجود بيماري پي مي‌برند؟
در كودكان تشخيص اين بيماري به دقت والدين بستگي دارد. متاسفانه خيلي اوقات كودك اين بيماري را دارد ولي والدين متوجه آن نمي‌شوند يا اينكه اطرافيان والدين را متوجه وجود سفيدي بيش از حد در مردمك كودك مي‌كنند. خيلي اوقات هم هيچ كدام از اين اتفاق‌ها نمي‌افتد و بيمار ديد خوبي هم ندارد در‌نتيجه دچار انحراف مي‌شود و والدين از روي اين علائم مي‌فهمند كه كودك مشكل ديد دارد و در نهايت پزشك آنها را متوجه وجود آب‌مرواريد در كودكشان مي‌كند.

 آب مرواريد با چه سرعتي ايجاد مي‌شود؟
 سرعت ايجاد آب مرواريد نزد افراد مختلف فرق مي‌كند و حتي ممكن است بين 2 چشم نيز متفاوت باشد. اغلب آب مرواريدهايي كه با افزايش سن ايجاد مي‌شوند، در طي چند سال به‌تدريج به‌وجود مي‌آيند. ساير آب مرواريدها به‌خصوص در افراد جوان و يا در بيماران مبتلا به بيماري قند نيز ممكن است به‌سرعت و در طي چند ماه باعث كاهش ديد شوند. بنابراين پيش بيني دقيق سرعت پيشرفت آب مرواريد امكان‌پذير نيست.

 ظاهرا تنها علاج اين بيماري جراحي است، چون تا به حال هيچ درمان دارويي براي آن پيشنهاد نشده است ولي آيا جراحي به طور كامل تاري ديد را از بين مي‌برد؟
تنها علاج اين بيماري جراحي است اما خوب است بدانيد به طور كلي در تمام بيماري‌هاي چشمي، بيماري‌اي كه خيلي خوب به عمل جراحي پاسخ مي‌دهد، همين آب‌مرواريد است، البته اگر به‌خصوص كودكان مبتلا به تنبلي چشم نباشند. در اين جراحي كاهش ديد بيمار به طور كامل برطرف مي‌شود.

 اگر جراحي به مرحله پيشرفته رسيده باشد و بيمار بيشتر بينايي خود را از دست داده باشد، چطور؟
 البته اگر بيماري به مرحله پيشرفته برسد، عمل جراحي سخت‌تر مي‌شود ولي اگر عمل به طرز صحيح انجام شود و چشم هم از قبل مشكلات ديگري نداشته باشد، جراحي، مشكلي را براي بيمار به وجود نمي‌آورد.

 خب در صورت وجود مشكلات ديگر در چشم چطور؟ تاثير جراحي كاهش مي‌يابد؟
 ببينيد، ممكن‌است علل ديگري علاوه بر آب مرواريد به‌ويژه مشكلات پرده شبكيه و يا عصب بينايي باعث كاهش ديد شود. چنانچه اين مشكلات وجود داشته باشد، بعد از عمل آب مرواريد هم ممكن است ديد كامل به دست نيايد.

 در مورد پيشگيري از اين بيماري حرف‌هاي زيادي زده شده، اصلا مي‌توان به پيشگيري از آب‌مرواريد اميد‌وار بود؟
 آب‌مرواريد مربوط به سن پيشگيري خاصي ندارد و درمان خاصي هم نمي‌تواند داشته باشد. ولي آب‌مرواريد‌هاي ناشي از تروما يا تغذيه‌ نامناسب را مي‌توان با كنترل كردن اين عوامل پيشگيري كرد. البته بر خلاف تصور عمومي براي پيشگيري از اين بيماري دارو‌ درماني هيچ نقشي ندارد.

كمي به پيشرفت‌هاي اخير اين نوع جراحي در سال‌هاي اخير اشاره مي‌كنيد؟
درمان جراحي آب‌مرواريد در چند سال گذشته بسيار پيشرفت كرده است. در سال‌هاي گذشته هنگام جراحي اين بيماري لنز را كاملا از داخل چشم برمي‌داشتند يا اين كه بعد از عمل، عينك‌هاي با نمره بالا به فرد مي‌دادند كه اين خود مشكلات خاص خودش را براي بيمار داشت. بعد از آن هم از لنزهاي داخل چشمي براي بيمار استفاده كردند. ولي الان در اعمال جراحي هسته عدسي را خرد مي‌كنند و خرده‌ها را از مجراي كوچكي ساكشن كرده، كورتكس را تميز مي‌كنند و در نهايت كيسه‌اي از عدسي باقي مي‌ماند كه ما داخل آن عدسي مي‌گذاريم.

 نوع اين عدسي‌ها هم با عدسي‌هاي سابق متفاوتند؟
 بله، عدسي‌هايي كه قبلا استفاده مي‌شد، از نوع سخت بودند و ضخامت زيادي داشتند يعني حدود 6 ميلي‌متر. ولي الان اين لنزها تبديل شدند به لنز‌هاي تا‌شونده كه از 3 ميلي‌متر بيشتر نيستند. همچنين عوارض كمتري براي بيمار دارند.

 قبلا بعد از عمل جراحي، محل شكاف‌خورده احتياج به بخيه زدن داشت، الان چطور؟
الان شكافي كه ما براي جا دادن لنز مي‌دهيم خيلي كم است و احتياجي به بخيه ندارد؛ چون براي ما مسلم شده كه هرچه شكاف حين عمل بيشتر باشد احتمال ابتلا به عارضه آستيگماتيسم بعد از عمل افزايش مي‌يابد.

 با وجود تمام اين پيشرفت‌ها مي‌توانيم بگوييم اين جراحي‌ها كاملا بدون عارضه هستند؟
 در گذشته، عوارض حين عمل زياد بودند؛ در هنگام تميز كردن كيسه عدسي ممكن بود اين كيسه پاره شود. همچنين هنگام جراحي ممكن بود چشم كاملا تخليه شود يا اينكه عفونت‌هاي داخل چشم و چسبندگي بعد از جراحي ممكن بود بينايي فرد را براي هميشه معيوب كند ولي امروزه با جراحي‌هاي جديد كه كاملا بسته هستند، تمام اين عوارض كاهش چشمگيري پيدا كرده‌اند.

بعد از جراحي چه توصيه‌هايي را به بيمار مي‌كنيد؟
 بيماري كه جراحي شده بايد فعاليت‌هايش را محدود كند به‌خصوص در هفته اول. در هر صورت ماليدن چشم در هفته‌هاي اول هم اصلا صحيح نيست. معمولا به بيماران توصيه مي‌كنيم در هنگام نماز خواندن به سجده نروند. شستن سر در روزهاي اول توصيه نمي‌شود. شب در هنگام خواب بايد از محافظ چشمي كه پزشك به آنها مي‌دهد استفاده كنند. در هنگام روز هم حتما از عينك معمولي بدون نمره براي حفاظت از چشم استفاده كنند.