گفت‌وگو با دكتر پرويز دريايي دبير علمي دومين كنگره انجمن علمي جراحان عمومي ايران.
حوادث رانندگي، ضربات وارده از طريق چاقو و آسيب‌هاي دانش آموزي درمدارس، بيشترين آمار مصدومان و حتي كشته شدگان را بعد از بيماري‌هاي قلبي-عروقي در ايران به خود اختصاص مي‌دهند.

تحقيقات نشان مي‌دهد بيشتر آسيب‌ها هم متوجه ناحيه شكمي در اين افراد شده و اقدامات درماني سريع در اين زمينه مهم‌ترين راه نجات آنها به حساب مي‌آيد. با توجه به گستردگي واهميت موضوع، انجمن علمي جراحان عمومي در كنگره امسال خود كه از اول تا سوم آبان 86 برگزار مي‌شود، علاوه برانتقال اطلاعات از جراحان با سابقه به جراحان جوان تر، به معرفي شيوه‌هاي درماني جديد در اين زمينه بپردازد تا راهي براي كاهش آسيب‌هاي اجتماعي و تلفات ناشي از اين حوادث باز شود.

در همين رابطه گفت‌وگويي را با دكتر پرويز دريايي، دبير علمي كنگره، رئيس انستيتوكانسر و عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران انجام داده‌ايم. به اعتقاد دكتر دريايي، هيچ نوع جراحي در زمينه تروماهاي شكم و لگن، در دنيا وجود ندارد كه جراحان ايراني در انجام آن ناتوان باشند. وي مي‌گويد: همان طور كه در زمان جنگ، به رزمندگان مي‌گفتيم، شما تنها از قلب ومغزتان محافظت كنيد، باقي قضايا با ما، هنوز هم مي‌گوييم، اگر اقدامات سريع در زمينه مصدومان اين چنيني صورت گيرد، درصد بهبودي كامل بيمار بسيار بالاست.

آقاي دكتر، چرا مهم‌ترين محور كنگره امسال، حوادث غيرمترقبه و تروماهاي شكمي است؟
حتي قبل از شروع جنگ تحميلي هم جلسات دانشگاهي با حضورجراحان در اين‌باره تشكيل مي‌شد. وقتي هم، جنگ شروع شد- حادثه‌اي كه به‌هرحال بسيار غيرمترقبه بود- ما جلساتي را درهمين راستا ترتيب داديم و به بررسي تمام مقالات و مطالعات باقي مانده ازجنگ‌هاي دنيا از جنگ ويتنام گرفته تا جنگ جهاني دوم، جنگ كره و... پرداختيم تا راهي براي مواجهه با زخمي‌ها پيدا كنيم. كم كم بحث جا افتاد وحالا سعي كرده‌ايم تا در قالب كنگره‌اي در راستاي پيشگيري از حوادث غيرمترقبه، به همان مسائل بپردازيم. امروز سازمان‌هاي مربوط به پيشگيري از حوادث غيرمترقبه در نظام بهداشت و درمان هم دارد جا مي‌افتد.

 درصد وقوع تروماي شكم دراين حوادث غيرمترقبه چقدر است كه محور اصلي كنگره قرارگرفته است؟
 آمارهاي كشوري حاكي از آن است كه در هر 4ساعت، يك نفردر اثر وقوع حوادث غيرمترقبه مي‌ميرد كه بيشتر هم حوادث رانندگي است. نكته بعدي اين است كه بيشتر اين مرگ وميرها درافرادي اتفاق مي‌افتد كه دررده سني 30- 25سال قراردارند و در واقع نسل فعال جامعه را تشكيل مي‌دهند و در بسياري از موارد هم از فرهيختگان جامعه هستند كه قرباني اين حوادث مي‌شوند. اين فاجعه است. همه اين عوامل با هم باعث شده است ما به مسئله‌اي نظير تروماي شكم در قالب يك كنگره بپردازيم تا زمينه‌هاي همكاري با طب اورژانس، انتقال خون و... فراهم شود.البته اين به آن معنا نيست كه ضربه‌هاي وارده به شكم حتما از طريق حوادث رانندگي ايجاد مي‌شود بلكه موارد ديگري نظير حوادثي كه در مراكز صنعتي ومدارس رخ مي‌دهد، يا صدماتي نظير چاقو يا گلوله خوردگي نيز از دسته تروماهاي شكم به شمار مي‌آيند.

 مهم‌ترين مانع موجود براي درمان تروماي شكم چيست؟
 مهم‌ترين مانع در راه درمان اين بيماران، نقص موجود درسامانه حمل ونقل بيماران و انجام اقدامات اوليه براي آنهاست. به‌عنوان مثال، تنها بيمارستان وزارت بهداشت در تهران كه باند هلي‌كوپتر اورژانس دارد، بيمارستان امام خميني است. در حالي كه لازم است تا تمام بيمارستان‌ها به سرويس‌هاي اورژانسي مجهز باشند و بنابراين نياز به برنامه‌هاي زيربنايي براي حل مشكل وجود دارد. يا اينكه در حال حاضر 67-65 درصد از حوادث اين چنيني، در حياط مدارس و حين بازي بچه‌ها روي مي‌دهد، در حالي كه جايگاهي براي انجام اقدامات اوليه واحيا در مدارس وجود ندارد.

 درباره اين‌كه اصولا تروماي شكم به چه نوع آسيبي گفته مي‌شود هم توضيح مي‌دهيد؟
 آسيب‌ها و صدماتي كه در اثرحوادث در ناحيه شكم وارد مي‌شود را تروماي شكم مي‌گويند. صدمات شكم هم مي‌تواند شامل صدماتي باشد كه به ناحيه ديافراگم، معده، دستگاه گوارش، طحال، كبد، سامانه مجاري صفراوي، لوزالمعده، سامانه ادراري مثل كليه‌ها، حالب ومثانه وارد مي‌شود يا سامانه زنانگي مثل رحم رادرگير كند يا آسيب خطرناكي مثل آسيب به شكم خانمي باردارباشد. البته در اكثر حوادثي كه پيش مي‌آيد هم نمي‌شود انگشت روي اين نكته گذاشت كه نقطه عطف در شكم است، مغز است يا... يعني وقتي حادثه‌اي اتفاق مي‌افتد، مي‌تواند ازنوع جراحات چندگانه يا multiple injury باشد وكانون يكي از اين صدمات متعدد، شكم باشد. در رابطه با اين صدمات شكمي درصورتي كه اقدامات عاجل صورت بگيرد، اميد بهبودي بسيار بالاست.

 اولين اقدام چه بايد باشد؟
 اولين اقدام پس از وقوع تروماي شكمي، تماس با اورژانس است. اما اگر در جايي هستيد كه اين امكان وجود ندارد، مهم‌ترين كار براي افراد عادي اين است كه هيچ كاري نكنند، يعني هيچ كاري نكردن بهترين اقدام است. البته از نظرپزشكي، خونريزي‌هايي كه در نتيجه اين آسيب‌ها در ناحيه شكم به وجود مي‌آيد، مهم‌ترين مسئله‌اي است كه بايد به آن پرداخته شود. منشا اين خونريزي‌ها هم ممكن است رگ‌هاي بزرگي مثل آئورت، شريان ايلياك داخلي، شريان‌هاي ايلياك لگني، شريان‌هاي خون رسان به روده، كليه‌ها، كبد ومجاري صفراوي باشد كه همگي ممكن است تحت‌تأثيرتروماهاي شكمي قرارگيرند. بنابراين براي متوقف كردن اين خونريزي‌ها لازم است كه جراحي صورت بگيرد.

اين كه گفتيد براي مصدوم هيچ‌كاري نكنيم كمي عجيب است. بيشتر توضيح مي‌دهيد؟
 در اين مصدومان، چندين عامل تأثيرگذار وجود دارد، اما يكي از مهم‌ترين مشكلات موجود در اين زمينه، عدم اقدامات اوليه به موقع در رابطه با انتقال بيمار از محل حادثه به محل درمان است. ببينيد! متأسفانه يك سري مسائل حقوقي-كيفري دست و پاگير براي پزشكان هم در اين زمينه وجود دارد كه اگر با موارد درماني مصدوم ادغام شود، مشكل دوچندان مي‌شود. مثلا همان‌طوري كه شهروندان براي رساندن يك مصدوم تصادف رانندگي به مراكز درماني به‌دليل گرفتاري‌هاي بعدي، تعلل مي‌كنند، پزشكاني هم كه در كانون‌هاي اوليه تصادف حضور دارند، از ترس يك سري از قوانين دست وپاگير به جاي اينكه شروع به اقدامات درماني در اين زمينه كنند، بلافاصله بيمار رابه مراكز درماني بزرگ‌تر ارجاع مي‌دهند، در حالي كه زمان، مهم‌ترين فاكتور نجات اين بيماران است.

 اين اشكال چگونه برطرف خواهد شد؟
 اين موضوع، افزايش همكاري‌هاي بين بخشي را مي‌طلبد به علاوه اينكه وزارت بهداشت و سازمان‌هاي وابسته حقوقي هم بايد در اين زمينه اقداماتي را انجام دهند و مشكلات قانوني موجود در اين زمينه را برطرف كنند.

بالا بردن آگاهي‌هاي مردم در اين زمينه تا چه حد تأثيرگذار است؟
 آموزش فرهنگ رانندگي در ايران، قطعا از عوامل تأثير گذار بر كاهش اين حوادث است و مسائلي نظيربستن كمربند مي‌تواند در پيشگيري از اين حوادثي نظير قطع نخاع گردني، وجود هوا در قفسه صدري، شكستگي دنده‌ها و جراحات عروق اصلي و مغز كه صدمات كشنده‌اي است، مفيد باشد، چرا كه بيشترين مراجعات در ايران، در اثرتصادفات اتفاق مي‌افتد تا جايي كه تعداد كشته شدگان در جنگ عراق و آمريكا از تعداد تعداد كشته‌هاي حادثه رانندگي در نوروز همان سال در ايران، كمتربود.

به‌نظر شما كدام جراحي‌ها دراين زمينه، عمومي‌تر شده و كدام يك هنوز جا نيفتاده است؟
دنياي پزشكي دارد به سمتي مي‌رود كه در آن، جراحي‌هاي باز كمرنگ‌تر شده‌اند و اقداماتي نظير بالن زدن، رگ‌سازي‌ و... در حال رشد است. اما در زمينه تروماهاي شكمي، ما هنوز متكي به جراحي‌ها هستيم و در اكثر موارد تنها با باز كردن شكم بيمار است كه به هدف مي‌رسيم. البته اين روزها استفاده ازروش‌هاي نويني شبيه لاپاراسكوپي كه نوعي جراحي محدود محسوب مي‌شود يا روش‌هاي تشخيصي مثل تصويربرداري در تروماهاي لگن و شكم در حال رشد است كه اميدواريم با استفاده از آنها درصد جراحي‌هاي گسترده در تروماهاي شكمي‌كمتر شود.

 مگر از روش‌هاي تصوير برداري‌ همين حالا هم استفاده نمي‌شود؟
 در ضايعات شكمي، 2نوع ضايعه نفوذي و غيرنفوذي داريم. ضايعه نفوذي شامل مواردي مي‌شود كه اجسامي مثل گلوله يا چاقو وارد شكم شود كه باز كردن شكم براي قطع خونريزي محرز است، اما بيشترين اشكال را در مواردي داريم كه ضربه‌اي عارض مي‌شود اما نفوذ نمي‌كند و در شكم فرونمي رود.

 اينجاست كه جراح در برزخ قرار مي‌گيرد و لاپاراسكوپي و تصويربرداري هم همين جا بيشترين كمك را مي‌كند كه در مواردي بدون تحميل عمل جراحي سنگين، خونريزي مسدود شده وبيمار درمان مي‌شود. اين روش‌ها البته در حال پيشرفتند.